అష్టవిధ వివాహాలు – హిందూ ధర్మంలో వివాహాల 8 రకాలు | సంపూర్ణ వివరణ

హిందూ ధర్మశాస్త్రాలలో వివాహానికి అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఉంది. ప్రాచీన గ్రంథాలలో వివాహాన్ని అష్టవిధ వివాహాలు అని ఎనిమిది రకాలుగా పేర్కొన్నారు. వీటిలో కొన్ని శ్రేష్టమైనవి, కొన్ని మధ్యమమైనవి, మరికొన్ని నింద్యమైనవి అని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.

---

1. బ్రాహ్మ వివాహం

అష్టవిధ వివాహాలలో అత్యంత శ్రేష్టమైనది బ్రాహ్మ వివాహం. మంచి గుణవంతుడు అయిన వరునికి వస్త్రాభరణాలు ధరింప చేసి పూజించి కన్యాదానం చేయుట ఈ విధానం. దీనిని వరదక్షిణతో కూడిన శాస్త్రసమ్మత వివాహంగా భావిస్తారు. దక్షిణగా పెద్ద మొత్తంలో ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. తులసి దళం కూడా దక్షిణగా ఇవ్వవచ్చు.

2. దైవ వివాహం

యజ్ఞయాగాదులు నిర్వహించే పురోహితునికి కన్యాదానం చేయుటను దైవ వివాహం అంటారు. యజ్ఞాన్ని నిర్వహించిన వానిని దేవత సమానంగా భావించి అతనికి కన్యను వివాహంగా ఇవ్వడం ఈ విధానం.

3. ఆర్ష వివాహం

ధర్మార్థంగా వరుడు కన్య తండ్రికి గోవు లేదా ఎద్దు వంటి దానం ఇవ్వడం ద్వారా కన్యాదానం చేయుటను ఆర్ష వివాహం అంటారు. ఇది వరకట్నం కాదు, ధర్మసంబంధమైన ప్రతీకాత్మక దానం. దీనిని కన్యాశుల్కం లేదా ఒలి అని కూడా అంటారు.

4. ప్రాజాపత్య వివాహం

వరుడు గృహస్థాశ్రమంలో ధర్మబద్ధంగా జీవిస్తానని ప్రమాణం చేసి కన్యాదానం చేయుటను ప్రాజాపత్య వివాహం అంటారు. వివాహ సమయంలో భార్యను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ విడిచిపెట్టనని ప్రమాణం చేయడం ఈ విధానంలో ముఖ్యమైన అంశం.

5. రాక్షస వివాహం

కన్య అనుమతి లేకుండా బలవంతంగా తీసుకుపోయి వివాహం చేయుటను రాక్షస వివాహం అంటారు. పూర్వకాలంలో యుద్ధంలో గెలిచి కన్యను తీసుకువెళ్లి వివాహం చేసుకునే పద్ధతి కూడా ఉండేది.

6. అసుర వివాహం

కన్య తండ్రికి ధనం లేదా సంపద ఇచ్చి వివాహం చేసుకోవడం అసుర వివాహం అని పిలుస్తారు. దీనిని ఒక విధమైన కన్యాశుల్కం అని కూడా అంటారు.

7. గాంధర్వ వివాహం

అబ్బాయి మరియు అమ్మాయి పరస్పరం ప్రేమించుకుని తమ ఇష్టంతో వివాహం చేసుకోవడం గాంధర్వ వివాహం. ఇది నేటి కాలంలో కనిపించే ప్రేమ వివాహాలకు సమానమైనది.

8. పైశాచిక వివాహం

నిద్రలో లేదా మత్తులో ఉన్న స్త్రీతో అనైతికంగా సంబంధం పెట్టుకుని తరువాత వివాహం చేసుకోవడం పైశాచిక వివాహం. ధర్మశాస్త్రాల ప్రకారం ఇది అత్యంత నింద్యమైన వివాహంగా పేర్కొనబడింది.

---

అష్టవిధ నాయికలు

• ప్రోషిత భర్త – విదేశానికి వెళ్లిన భర్త కోసం ఎదురుచూసే స్త్రీ.
• ఖండిత – ఇతర స్త్రీలతో వచ్చిన భర్తపై కోపం కలిగిన నాయిక.
• కలహాంతరిత – కలహం చేసిన తరువాత బాధపడే నాయిక.
• విప్రలబ్ధ – ప్రియుడు రాక నిరాశ చెందే నాయిక.
• వాసక సజ్జిక – భర్త రాక కోసం శయ్యను అలంకరించుకునే నాయిక.
• స్వాధీన పతిక – భర్త తన మాట వినేలా ఉంచుకునే నాయిక.
• అభిసారిక – ప్రియుని కలుసుకోవడానికి స్వయంగా వెళ్లే నాయిక.
• విరహోత్కంటిత – ప్రియుడు రాక విరహంతో బాధపడే నాయిక.

---

వివాహానికి అనుకూల వయస్సు

• స్త్రీలు: 18 – 21 సంవత్సరాలు
• పురుషులు: 21 – 27 సంవత్సరాలు

వివాహానికి శుభ వారాలు

• సోమవారం
• గురువారం
• శుక్రవారం

వివాహానికి తిధులు

అష్టమి, షష్టి, అమావాస్య తిధులను తప్పించి మిగిలిన తిధులు వివాహానికి అనుకూలంగా భావించబడతాయి. ముఖ్యంగా శుక్లపక్ష తిధులు శ్రేష్టమైనవి.

వివాహానికి శుభ నక్షత్రాలు

• రోహిణి
• మృగశిర
• మఖ
• ఉత్తర
• హస్త
• స్వాతి
• మూల
• అనూరాధ
• రేవతి

వివాహానికి అనుకూల మాసాలు

• వైశాఖం
• జ్యేష్ఠం
• మాఘం
• ఫాల్గుణం

---

సారాంశం: హిందూ సంప్రదాయంలో వివాహం కేవలం సామాజిక బంధం మాత్రమే కాదు. ఇది ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్ష అనే నాలుగు పురుషార్థాలను సాధించేందుకు చేసే పవిత్ర సంస్కారం.